Οι νεκρές της Χουάρες του Κάρλος Αγουασάκο

Ούτε μία ακόμη!

[Ποίημα που συντέθηκε με την πραγματική λίστα των ονομάτων των γυναικών- θυμάτων ανθρωποκτονίας, πρόσφατα, στη Σιουδάδ Χουάρες.]

Τι γνωρίζεις για την Αντριάνα, την Αίντα, την Αλεχάντρα, την Αλίσια, την Άλμα, την Αμάλια, την Αμέλια ή την Αμπάρο; Τι γνωρίζεις για την Άννα, την Απολλώνια, την Αρασέλι, την Αρασέλυ με ύψιλον ή την Μπάρμπαρα; Τη γνωρίζεις για την Μπέρτα, την Μπλάνκα, τη Μπρέντα, τη Μπρίσα, την Καρολίνα, τη Σεσίλια, τη Σέλια, τη Σύνθια, την Κλάρα, την Κλαούντια ή τη Ντάλια; Τη γνωρίζεις για την Ντέιζι, τη Ντομιτίλα, τη Ντόνα, τη Ντόρα, την Έλμπα, την Ελένα ή την Έλσα; Τι γνωρίζεις γι' αυτές, για κάποια από αυτές ή για την Ελίσαμπεθ, την Ελόντια, την Έλβα με βήτα, την Ελβίρα, την Εμίλια ή την Ερένδιντα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για κάποια από αυτές, για τους θανάτους τους, για τις τελευταίες λέξεις τους ή για την Ερίκα, την Ερρίκα με 2 ρω, την Εσμεράλντα, την Εστεφανία, την Εουχένια, τη Φαμπιόλα, τη Φάτιμα, τη Φλορ ή τη Φρανσίσκα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για κάποια από αυτές, για τις τελευταίες λέξεις τους, για τις κραυγές τους για βοήθεια, για το νήμα αίματος με το οποίο έφεραν δεμένη στο σώμα την ψυχή τους ή για την Γκαμπριέλα, τη Γκλάντις, τη Γκλόρια, τη Γκρασιέλα, τη Γουαδαλούπε, τη Γκιγιερμίνα, την Eστέρ, ή για τη Χίλντα; Τη γνωρίζεις για αυτές, για κάποια από αυτές, για τα όνειρά τους, για τις αναμνήσεις τους, για τη δική τους ανάμνηση, για τις ταφόπλακές τους ή για την Ιγκνάσια, την Ινές, την Ιρένε, την Ίρμα, τη Γιακλίν, τη Τζέσσικα με διπλό σίγμα, για τη Χουάνα, τη Χούλια ή τη Χουλιέτα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για οποιαδήποτε από αυτές, για τα μάτια που κλαίνε την απουσία τους ή για την Καρίνα, την Λάουρα, τη Λετίσια, τη Λίλια, τη Λιλιάνα, τη Λίντα, τη Λορένσα, τη Λούρδες, τη Λουζ ή τη Μανουέλα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για την πιο νέα από αυτές, για τα ενωμένα σαν σε προσευχή χέρια της που αναζητούν την ειρήνη της δικαιοσύνης ή για τη Μαρσέλα, τη Μαργαρίτα, τη Μαρία, τη Μαρία, τη Μαρία, τη Μαρία, για σαραντατρείς Μαρίες; Τι γνωρίζεις για αυτές, για κάποια από αυτές, για της μνήμες τους, για τα χαμόγελά τους που σιώπησαν με βία ή για τη Μαριμπέλ, τη Μαρίτσα, τη Μάρτα, τη Μάιρα, τη Μέρσεδ, τη Μιρέγια, τη Μίριαμ ή τη Νάνσυ; Τι γνωρίζεις για αυτές, για την πιο κοντή από αυτές, για τα λασπωμένα παπούτσια της, για την ασημένια λειψανοθήκη της, για το χέρι της, που ήταν μεταξύ ανοιχτού και σηκωμένου, σαν να σε χαιρετά ή για τη Νέλλη, τη Νόρα, τη Νόρμα, την Όλγα, την Οτίλια ή την Παλόμα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για όλες αυτές, για την πρώτη από αυτές, για τη σκιά της στη γη, για την τρεις φορές σπασμένη καρδιά της, την τρεις φορές μανταρισμένη με κλάματα, ή για την Πατρίσια, την Πάουλα, την Παουλίνα, την Πέρλα, την Πέτρα ή τη Ρακέλ; Τι γνωρίζεις για αυτές, για τη δεύτερη από αυτές, για τα πρώτα τους βήματα, για τις κούκλες τους, για τον καθρέφτη της από υδράργυρο ή για τη Ρέινα, τη Ροσίο, τη Ρόσα, τη Ρόσα σαν σε μια χορωδία από Ρόσες, τη Ροσάλμπα, τη Ροσάριο ή τη Σάντρα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για την πιο μεγάλη από αυτές, για τα πρώτα τους γράμματα, για τα έξοδά τους, για τα χρέη τους ή για τη Σύλβια, τη Σύλβια ή τη Σύλβια, τη Σοφία, τη Σολεδάδ, τη Σόνια, τη Σουσάννα ή την Τεοντόρα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για την πιο ψηλή από αυτές, για τις τορτίγιες τις, τα τάκος της, το μόλε της, για τα γεμιστά τσίλι της ή για την Τερέσα, την Τερεσίτα, την Τομάσα ή τη Βανέσσα; Τι γνωρίζεις για αυτές, για την πιο μοναχική από αυτές, για το χαϊμαλί της, για το τατουάζ της, για το εκ γενετής σημάδι της, για την από γέννα ουλή της ή για τη Βερόνικα, τη Βερόνικα την άλλη, την άλλη Βερόνικα που δεν είναι Βερόνικα, τη Βικτώρια, τη Βιολέτα, τη Βιρχίνια, τη Βιριδιάνα ή τη Γέσικα; Τι γνωρίζεις γι' αυτές, για την πιο χαρούμενη από αυτές, για τα τραγούδια τους, για τις φούστες τους, για τα γενέθλιά τους, την ονομαστική γιορτή τους, για τα ζακετάκια τους ή για τη Γιολάντα, τη Γιολάντα, τη Σενάιντα ή τη Σουλέμα; Τι γνωρίζεις για αυτές -πες μου-, για όλες αυτές, για οποιαδήποτε από αυτές, για αυτούς που τις πενθούν, για τους φίλους τους, για τα αδέρφια τους, για τα παιδιά τους, για τη βάφτισή τους, για τα ονόματά τους ή για τη γυναίκα χωρίς όνομα που έχει πεθάνει πάνω από εβδομήντα φορές, για τη γυναίκα χωρίς όνομα που -άι, άι, άι, άι, άι, άι, Θεέ μου- συνεχίζει να πεθαίνει στη Χουάρες χωρίς κανείς να κάνει ή να λέει τίποτα;

Πηγή

Η Γαλλίδα, του Ρομπέρτο Μπολάνιο

(Μετάφρ.: Nathalie)

Μια έξυπνη γυναίκα.
Μια όμορφη γυναίκα.
Γνώριζε όλες τις παραλλαγές, όλες τις πιθανότητες.
Αναγνώστρια των αφορισμών του Ντυσάν και των διηγημάτων του Ντεφόε.
Γενικά είχε έναν αυτοέλεγχο αξιοζήλευτο,
Εκτός από όταν θλιβόταν κι από όταν μεθούσε,
Κάτι που μπορούσε να διαρκέσει δύο ή τρεις μέρες,
Μία ακολουθία μπορντώ και βάλιουμ
Που σου σήκωνε την τρίχα.
Οπότε και συνήθιζε να σου διηγείται τις ιστορίες που τις συνέβησαν
Ανάμεσα στα 15 και στα 18.
Μια ταινία σεξ και τρόμου,
Γυμνά κορμιά και μαγαζιά στα όρια του νόμου,
Μια επαγγελματίας ηθοποιός και ταυτόχρονα μια κοπέλα με παράξενα χαρακτηριστικά πλεονεξίας.
Την γνώρισα μόλις έκλεινε τα 25,
Σε μια εποχή ήρεμη.
Υποθέτω πως φοβόταν τα γηρατειά και το θάνατο.
Τα γηρατειά για εκείνη ήταν στα τριάντα,
Ο Τριακονταετής Πόλεμος,
Τα τριάντα χρόνια του Χριστού όταν άρχισε να κηρύττει.
Μια ηλικία σαν οποιαδήποτε άλλη, της έλεγα εγώ ενώ δειπνούσαμε
Στο φως των κεριών
Ατενίζοντας τη ροή του πιο λογοτεχνικού ποταμού του πλανήτη.
Αλλά για εμάς η δύναμη ήταν αλλού,
Στις πλευρές τις κυριευμένες από τη βραδύτητα, στις κινήσεις
Εξαιρετικά αργές
Της νευρικής αταξίας,
Στα σκοτεινά κρεβάτια,
Στη γεωμετρική πρόοδο των άδειων βιτρινών
Και στην τρύπα της πραγματικότητας,
Το δικό μας απόλυτο,
Ο δικός μας Βολταίρος
Η δική μας φιλοσοφία της κρεβατοκάμαρας και του μπουντουάρ.
Όπως έλεγα, μια έξυπνη κοπέλα,
Με τούτη τη διορατική αρετή
(Σπάνια για εμάς, τους λατινοαμερικάνους)
Που είναι τόσο κοινή στην πατρίδα της,
Όπου μέχρι και οι δολοφόνοι έχουν ένα βιβλιάριο αποταμίευσης
κι εκείνη δε θα είχε τίποτα λιγότερο,
Ένα βιβλιάριο αποταμίευσης και μια φωτογραφία του Τριστάν Καμπράλ,
Η νοσταλγία του μη βιωμένου,
Ενώ εκείνος ο επιφανής ποταμός έσερνε έναν ετοιμοθάνατο ήλιο 
Και πάνω στα μάγουλά της στριμώχνονταν δάκρυα, προφανώς δωρεάν
Δεν θέλω να πεθάνω, ψιθύριζε ενώ έχυνε
Στο οξυδερκές σκοτάδι του δωματίου,
Κι εγώ δεν ήξερα τι να πω,
Αλήθεια δεν ήξερα τι να πω,
Εκτός από το να τη χαϊδεύω και να την κρατώ ενώ κουνιόταν
Πάνω και κάτω όπως η ζωή,
Πάνω και κάτω όπως οι ποιήτριες της Γαλλίας
Αθώες και τιμωρημένες,
Μέχρι που επέστρεφε στον πλανήτη Γη
Κι από τα χείλη της φύτρωναν
Περάσματα από την εφηβεία της που αιφνίδια γέμιζαν το δωμάτιό μας
Με αντίγραφα που έκλαιγαν στις κυλιόμενες σκάλες του μετρό,
Με αντίγραφα που έκαναν έρωτα με δύο τύπους κάθε φορά
Ενώ έξω έπεφτε η βροχή
Πάνω στις τσάντες των σκουπιδιών και πάνω στα εγκαταλελειμμένα πιστόλια
Στις τσάντες των σκουπιδιών,
Η βροχή που όλα τα ξεπλένει
Εκτός από τη μνήμη και τη λογική
Φορέματα, δερμάτινα σακάκια, ιταλικές μπότες, εσώρουχα για να τρελαίνεται κανείς,
Για να την τρελαίνουν,
Εμφανίζονταν κι εξαφανίζονταν στο φωσφορίζον και παλμικό δωμάτιό μας,
Και γρήγορες γραμμές από άλλες περιπέτειες λιγότερο οικείες
Ακτινοβολούσαν στα πληγωμένα μάτια της σαν πυγολαμπίδες.
Μια αγάπη που δε θα διαρκούσε πολύ
Αλλά που στην επίγευση θα αποδεικνυόταν αξέχαστη
Είπε τούτο,
Καθισμένη δίπλα στο παράθυρο
Το πρόσωπό της εκτοξευμένο στο χρόνο,
Τα χείλη της: χείλη ενός αγάλματος.
Μια αξέχαστη αγάπη
Κάτω από τη βροχή,
Κάτω από τούτον τον κατακλυσμένο με κεραίες ουρανό όπου συνυπήρχαν
Οι ξυλεπενδύσεις του 17ου αιώνα.
Με τα περιττώματα των περιστεριών του 20ού αιώνα
Και στη μέση
Όλη η ακατάσχετη ικανότητα του να προκαλέσεις πόνο,
Ανίκητη μέσα στα χρόνια,
Ανίκητη μέσα στις Αξέχαστες αγάπες.
Τούτο είπε, ναι.
Μια αξέχαστη αγάπη.
Και σύντομη,
Σαν έναν τυφώνα;
Όχι, μια αγάπη σύντομη όπως ο ψίθυρος ενός κεφαλιού στη γκιλοτίνα,
Το κεφάλι ενός βασιλιά ή ενός Βρετανού κόμη
Σύντομη όπως η ομορφιά,
Η απόλυτη ομορφιά,
Αυτή που περιέχει όλο το μεγαλείο και την αθλιότητα του κόσμου
Και που είναι ορατή μόνο σε εκείνους που αγαπούν.

Los perros románticos, 1993

Πηγή

Η Αμερική στη γλώσσα της μνήμης, της Τζιοκόντα Μπέλι

Ένα ποίημα της Τζιοκόντα Μπέλι με αφορμή την περιβόητη "Ημέρα του Κολόμβου". 

(Μετάφρ.: Nathalie)

I

Έχω ακούσει τη γλώσσα των προγόνων μου σε όνειρα.

Έχω δει τις φιγούρες τους σε δωμάτια μπερδεμένα,

που μπορώ να ονοματίσω μόνο με την ξένη λαλιά

εκείνων που για πάντα τους περιόρισαν

στην περιοχή των σκιών.

Δεν καταλαβαίνω τις λέξεις τους, 

αλλά στα όνειρα εκτείνονται σαν φοίνικες,

λάμπουν όπως τα φτερά του Κετσάλ*.

Πώς θα ήταν οι αγορές στο Τενοτστιτλάν,

οι αναγγελίες των πωλητών λοφίων παπαγάλου,

η φωνή της γυναίκας που προσφέρει κεκίσκες** ή γιούκα,

η βαριά φωνή του πωλητή πατατών;

Με τι λέξεις να αντηχούν το ποτάμι ή η νεροποντή,

θα δηλώνονταν η αγάπη, ο ήρωας του παιχνιδιού της μπάλας***

και η γλυκιά κοπέλα με καλάθια από χιπιχάπα****;

Οι λέξεις των λαών μοιάζουν στα βουνά τους

στις λίμνες τους,

μοιάζουν στα δέντρα τους, στα ζώα τους.

Πώς θα ήταν η γλώσσα που θα μιλούσε για τις ερυθρίνες

και τους ιαγουάρους,

για το πυρακτωμένο φεγγάρι του ισημερινού,

για τα όρθια ηφαίστεια;

Έχω ακούσει τη γλώσσα των προγόνων μου

σε όνειρα,

σε δωμάτια μπερδεμένα που μπορώ να περιγράψω μόνο

με τη γλώσσα του πλιάτσικου.

II
Κρύψαμε τους Θεούς μας,
τους μύθους μας,
κάτω από τα πορφυρά ιμάτια των αγίων σας.
Ξαναδημιουργήσαμε τη γλώσσα σας.
Την ξανακάναμε δική μας,
την κάναμε να λέει την καταρρακτώδη βροχή,
και το γλυκό χουχούτισμα του φλάουτου των Άνδεων,
το ύψος των Άνδεων,
και την αδιαπέραστη ζούγκλα του Αμαζονίου.
Αλλάξαμε τα ονόματά μας για να επιβιώσουμε,
αλλά τον κόσμο τον ονομάζουμε
με κώδικες και κώδικες που ακόμη και τώρα δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί.
Θέλανε να μας αλλάξουνε το δέρμα,
αλλά αλείψαμε με κακάο τα γονίδιά τους
για να δημιουργήσουμε την ανοιχτή σοκολάτα
και την καμμένη σοκολάτα:
άντρες και γυναίκες από σοκολάτα
να κατοικούν ξανά την Ήπειρο
της Βροντής και της Απόγνωσης
Ξαναφτιάξαμε τις εκπληκτικές πόλεις μας
Μεξικό, Μπουένος Άιρες, Λίμα, Ρίο
και φυλάξαμε στο πιο βαθύ από τα πιθάρια μας
τη σοφία της υποταγμένης μνήμης μας.

III
Δεν θριαμβεύσαμε.
Ήμασταν αθώοι και μιλούσαμε στη Γη με σεβασμό,
σαν επισκέπτες, όχι σαν Κύριοι.
Θυσιάζαμε τη Ζωή στον Ήλιο
εκείνοι, αντίθετα, την προσέφεραν στο χρυσό,
που δεν κάνει κάτι παραπάνω από το να τον μιμείται.
Η Γη είναι ο συνεργός μας.
Την τιμούσαμε, τη γιορτάζαμε.
Εκείνοι δεν αγαπούσαν τη Γη,
την ξεγύμνωναν λες και τους ανήκε,
ακριβώς όπως μας ξεγύμνωσαν εμάς
λες κι επίσης τους ανήκαμε.
Μας υποχρέωσαν να χρησιμοποιήσουμε τις λέξεις τους
να ντυθούμε με τα ρούχα τους
Μας υποχρέωσαν να λατρεύουμε το Θεό
που εκείνοι οι ίδιοι είχαν σταυρώσει
Ούτε καν από τη ντροπή που ένιωθαν για το θάνατό του μας απάλλαξαν
λέγοντάς μας πως είχε πεθάνει για εμάς επίσης
και πως έπρεπε να πληρώσουμε με τις ζωές μας
την αμαρτία του να μην το γνωρίζουμε.

IV
Έχω ακούσει τη γλώσσα των προγόνων μου
σε όνειρα.
Σε όνειρα έχω ακούσει τις κραυγές τους.
Το τρίξιμο των γεννητικών οργάνων τους,
τον πόνο των μιγάδων γεννήσεων,
των παιδιών των βιασμών.
Πια δεν μπορούσαμε να ονομάζουμε τα παιδιά
με ονόματα λουλουδιών, κάκτων, δέντρων
αστερισμών.
Μάθαμε να μετράμε το χρόνο με τα μέτρα τους
και να αποκαλούμε τις μέρες με τα παράξενα ονόματά τους.

V.
Ποιοι είμαστε;
Ποιοι είναι αυτοί οι άντρες, αυτές οι γυναίκες χωρίς γλώσσα,
διασυρμένοι για το χρώμα τους,
για τα δέρματά τους, τα φτερά τους και τα στολίδια τους;
Για να μη διαβάζαμε τίποτα πέρα από τους κώδικές τους,
έκαψαν τους δικούς μας σε ψηλές, εμπρηστικές πυρές.
Την ιστορία μας, την ποίησή μας, τα χρονικά των λαών μας
μας γέμισαν με καπνό τις γαβάθες των ματιών,
μας γέμισαν με δάκρυα τα σωθικά.
Έκαψαν τα αμάτε***** τα προσεκτικά από τους γραφείς βαμμένα.
Έκαψαν τις ιστορίες που μας έκαναν να είμαστε αυτό που ήμασταν.
Πώς ούρλιαζαν οι γέροι στις πλατείες,
βλέποντας να καίγονται τα ονόματα των πατέρων τους στη φωτιά!
Αχ! νύχτα μακριά, νύχτα θλιβερή των στάχτεων!
Νύχτα στην οποία μένουμε δίχως χέρια,
δίχως γλώσσα, αμνήμονες!

VI
H Γη μας έσωσε, το αίμα, το χρώμα των φρούτων,
η ζάλη του ανέμου στα φαράγγια του Μάτσου Πίτσου.
Ιδιοποιήθηκαν των πάντων αλλά η Γη συνέχιζε να μας τραγουδάει,
οι Καταρράκτες του Ιγουαζού, η Τιτικάκα, ο Ορινόκο, η Πάμπα,
Ατιτλάν, Μομοτόμπο, Τικάλ, Κοπάν.
Η Γη γνώριζε το άγγιγμα των χεριών μας:
Τα ηφαίστεια μας μιλούσαν` τα ποτάμια μάς έπλεναν τα δάκρυα,
η ζούγκλα μας έκρυβε.
Σε αυτούς τελείωνε η νοσταλγία.
Ο χρυσός τους χρέωνε την τιμή του. Σκοτώνονταν μεταξύ τους.
Βυθίζονταν τα πλοία τους. Τα παιδιά τους τούς αγνοούσαν.
Στις κοιλιές των γυναικών μας εξαφανίζονταν.
Τα γονίδιά τους έβρασαν στο κακάο
και δεν αναγνωρίστηκαν στους απογόνους τους.

VII
Έχω ακούσει τη γλώσσα των προγόνων μου
σε όνειρα.
Σε όνειρα έχω ακούσει τα γέλια τους.
Υπομονετική η υπομονή,
η αντίσταση.
Αιώνες σιωπής, αναμονής.
Ο ρευστός χρόνος να κάνει σπιράλ,
να ανεβαίνει μέχρι τις ερήμους της Παταγονίας,
να διασχίζει τις Άνδεις, τις οροσειρές, τον υγρό τροπικό,
τα βοσκοτόπια των βουβαλιών.
Ο άνθρωπος των μεγάλων πόλεων καταστρέφει τον κόσμο του.
Η πείνα, η βία σκάβουν τούνελ κάτω από τα πόδια τους,
υπονομεύουν τα θεμέλια των ξένων ειδώλων.

Τα μάτια της Αμερικής αναμένουν την επιστροφή του Κετσαλκόατλ******

- του φτερωτού φιδιού -

Έχω ακούσει τη γλώσσα των προγόνων μου

σε όνειρα.

Όνειρα που ποτέ δεν κοιμούνται.

*κετσάλ: ομάδα πολύχρωμων πουλιών που ζουν στα τροπικά δάση της Κεντρικής Αμερικής

**κεκίσκες: είδος βολβού που ανήκει στην οικογένεια φυτών "ξανθόσωμα"

***παιχνίδι της μπάλας: παιχνίδι των Μάγιας

****χιπιχάπα: είδος φοίνικα, από τα φύλλα του οποίου γίνονται τα καπέλα Παναμά

*****αμάτε: είδος φυτικού χαρτιού που χρησιμοποιείται στο Μεξικό πριν από την κατάκτησή του 

******Κετσαλκόατλ: κυρίαρχη θεότητα της Κεντρικής Αμερικής

Escándalo de miel, 2011

Πηγή

Συγκλονισμένοι και οργισμένοι, του Μάριο Μπενεντέτι

(μετάφρ.: Nathalie)

Έτσι είμαστε
συγκλονισμένοι
οργισμένοι
παρόλο που αυτός ο θάνατος θα είναι 
ένα από τα παράλογα εκείνα που είχαν προβλεφθεί

ντρέπεται κανείς να κοιτά
τους πίνακες
τις πολυθρόνες
τα χαλιά
να βγάζει ένα μπουκάλι από το ψυγείο
να πληκτρολογεί τα τρία παγκόσμια γράμματα του ονόματός σου
στην άκαμπτη μηχανή
που ποτέ
ποτέ δεν είχε
τόσο χλωμή ταινία 

ντρέπεται να κρυώνει
να ζυγώνει τη θερμάστρα όπως έκανε πάντα 
να πεινάει και να τρώει
αυτό το τόσο απλό πράγμα
να ανοίγει το πικ-απ και να ακούει σιωπηλά
κυρίως αν πρόκειται για κάποιο κουαρτέτο του Μότσαρτ

ντρέπεται κανείς την άνεση
και το άσθμα ακόμη ντροπιάζει
όταν εσύ, κομαντάντε είσαι σε πτώση
πυροβολημένος
υπέροχος
διαυγής

είσαι η κατατρυπημένη συνείδησή μας

λένε πως σε έκαψαν
με τι φωτιά
θα κάψουν τα καλά
τα νέα καλά
την ευερέθιστη τρυφερότητα
που έφερες σε μας
και που έφερες ο ίδιος πάνω σου
με το βήχα σου
με τη λάσπη σου

λένε πως αποτέφρωσαν
όλο σου το εκτόπισμα
εκτός από ένα δάχτυλο

μας αρκεί για να μας δείξει το δρόμο
για να ενοχοποιήσει το τέρας και τους περονόσπορούς του
για να πιέσει εκ νέου τις σκανδάλες

έτσι είμαστε
συγκλονισμένοι
οργισμένοι
προφανώς με το χρόνο η μολυβένια
κατάπληξη
θα μας περνάει
η οργή όμως θα παραμένει
θα γίνεται πιο καθαρή

είσαι νεκρός
είσαι ζωντανός
είσαι σε πτώση
είσαι σύννεφο
είσαι βροχή
είσαι άστρο

όπου και να είσαι
αν είσαι
αν φτάνεις

επωφελήσου επιτέλους
του να αναπνέεις ήρεμα
του να γεμίζεις τους πνεύμονές σου με ουρανό 

όπου και να είσαι
αν είσαι
αν φτάνεις
θα είναι κρίμα να μην υπάρχει Θεός

αλλά θα υπάρξουν άλλοι
προφανώς θα υπάρξουν άλλοι
άξιοι να σε δεχτούν
κομαντάντε.

Πηγή

Οι λογοτεχνικές σιωπές, του Ρομπέρτο Μπολάνιο

(Μετάφρ.: Nathalie)

Η σιωπή του Ρούλφο πιστεύω πως υπακούει σε κάτι τόσο καθημερινό, που το να το εξηγείς είναι χάσιμο χρόνου. Υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές. Μία που εξηγούσε ο Μοντερρόσο είναι πως ο Ρούλφο είχε τον κυριούλη θείο του, που του διηγιόταν ιστορίες κι όταν τον ρωτούσαν γιατί πια δεν έγραφε, αυτός απαντούσε διότι πέθανε ο κυριούλης θείος. Κι εγώ το πιστεύω, επίσης. Άλλη εξήγηση, απλή και άμεση, είναι γιατί ως εδώ, όλα έχουν ημερομηνία λήξης. Για παράδειγμα, εμένα με ανησυχεί πολύ περισσότερο η ρεμπωϊκή σιωπή από τη ρουλφική σιωπή. Ο Ρούλφο σταματά να γράφει γιατί είχε ήδη γράψει όλα αυτά που ήθελε να γράψει και, μιας και βλέπει τον εαυτό του ανίκανο να γράψει κάτι καλύτερο, απλά σταματά. Ο Ρεμπώ πιθανότατα θα μπορούσε να είχε γράψει κάτι πολύ καλύτερο, που είναι πια το να λες λέξεις πολύ υψηλές, αλλά τούτη είναι μια σιωπή που σε εμάς τους δυτικούς εγείρει ερωτήματα. Η σιωπή του Ρούλφο δεν εγείρει ερωτήματα, μέχρι που είναι μια σιωπή οικεία, είναι καθημερινή. Μετά το επιδόρπιο, τι διάολο θα φας; Υπάρχει μια τρίτη λογοτεχνική σιωπή, που είναι αυτή που δεν επιδιώχθηκε, αυτή των σκιών που κανείς δεν είναι σίγουρος του ότι βρίσκονταν εκεί στο κατώφλι και που δεν έχουν φτάσει ποτέ να γίνουν απτά γεγονότα. Για παράδειγμα, είναι η σιωπή του Γκέοργκ Μπύχνερ. Αυτός πεθαίνει στα 25 ή στα 24 του χρόνια, αφήνει τρία ή τέσσερα θεατρικά έργα που είναι τέσσερα αριστουργήματα, ένα από αυτά το Βόυτσεκ, ένα απόλυτο αριστούργημα, άλλο για το θάνατο του Δαντόν, που είναι ένα τεράστιο αριστούργημα, όχι απόλυτο αλλά πολύ αξιοσημείωτο, και τα άλλα δύο, το ένα λέγεται Λεόντιος και Λένα και το άλλο δε θυμάμαι, που είναι θεμελιώδους σημασίας. Όλα αυτά πριν κλείσει τα 25 του χρόνια. Τι θα είχε συμβεί αν ο Μπύχνερ δεν είχε πεθάνει, τι συγγραφέα θα είχαμε εδώ; Κι αυτή η σιωπή που δεν επιδιώχθηκε είναι η σιωπή του..., δεν τολμώ να το αποκαλέσω πεπρωμένο, είναι μια εκδήλωση της ανικανότητας. Η σιωπή του θανάτου είναι η χειρότερη των σιωπών, γιατί η ρουλφική σιωπή είναι μια σιωπή αποδεκτή και η ρεμπωϊκή είναι μια σιωπή που επιδιώχθηκε, αλλά η σιωπή του θανάτου είναι αυτή που κόβει μεμιάς αυτό που θα μπορούσε να γίνει και ποτέ πια δεν θα μπορεί να γίνει, αυτό που δεν θα μάθουμε ποτέ. Δεν θα μάθουμε ποτέ αν ο Μπύχνερ θα μπορούσε να γίνει πιο μεγάλος από τον Γκαίτε ή όχι` εγώ πιστεύω πως ναι, αλλά δεν θα το μάθουμε ποτέ. Δεν θα μάθουμε ποτέ τι θα μπορούσε να είχε γράψει ο Μπύχνερ στα 30 του χρόνια. Κι αυτό το ίδιο επεκτείνεται σε όλο τον πλανήτη σαν ένας λεκές, μια αποτρόπαια αρρώστια που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θέτει σε κίνδυνο τις συνήθειές μας, τις πιο ριζωμένες βεβαιότητές μας.

Entrevista con Eliseo Álvarez

Revista Turia, Teruel, junio de 200

Πηγή

Δευτέρα, του Ρόκε Δάλτον

(Μετάφρ.: Nathalie)

Έξι το πρωί
Να ξεκινά με τις κραυγές του ρολογιού: ξανά
ο καθεδρικός του φωτός  θα ρίξει τους τοίχους του
πάνω στην πεζοπόρα καρδιά μου
που ξεκουραζόταν.
Μισώ τη φυγή των σεντονιών όπως κάποιον αστό.

Δεν είναι για το κρύο, που δεν υφίσταται.
Δεν είναι από φόβο προς το μάτι μου που έχει κουρνιάσει
όπου το φανάρι,
χθες το βράδυ,
σταύρωσε τη σκιά.
Ούτε καν για σένα είναι 
ούτε για το φύλο σου που εκρήγνυται στα χέρια μου,
την σπηλιά σου που ανακάλυψα
πρόσφατα νεκρή στο νερό.

Είναι
ω αναποφασιστικότητα
πως ένας γαλάζιος και σάπιος χρόνος αξίζει
την παλιά αίσθηση όπως η αριστερή μου γροθιά
ή τη νοσταλγική μου κατανόηση για τα πουλιά:
το μάτι μαζί με τον ώμο, χωρίς κανένα από τα δύο να ικετεύει,
το χέρι ως την επιφάνεια της νέας πέτρας που υψώνω,
η ζωή που μου ζητά,
o αξιοθρήνητoς οπός που αναγνωρίζω εντός μου.

Θα' πρεπε, λέω εγώ, να είχε έρθει,
όχι στον κόσμο των μαριονετών, των ραφτών του μεταξιού,
των άγαρμπων μπουκαλιών τζιν- νοσοκομείων της δίψας,
όχι στον κόσμο που μου δίνεις ή που σου δίνω,
ψωμί ευτελές, λιβάδι
για το μαχαίρι της μαρμελάδας
θα' πρεπε να είχε έρθει, επαναλαμβάνω,
όπως μια γυμνή πυρκαγιά
στο ξερό δάσος όπου με θάβω χωρίς να κραυγάζω,
όπως ένα άγριο ρεύμα στην εύθραυστη άμμο,
όπως εκείνο το δέντρο που απαιτεί αίμα από την κοιμισμένη γη,
αξιώνω την κύηση κόντρα στη φυγή,
κόντρα στο ακίνητο δάκρυ,
και την ισχυρή απελπισία

Αλλά, πρώιμα,
ήρθα όπως είμαι,
με χέρια αφαιμαγμένα,
με φόβο,
με αγάπη, 
με τέσσερις Δευτέρες κάθε μήνα.
Και πιστεύω πως αν δεν ήταν γι' αυτήν την καρδιά,
γι' αυτόν τον παλλόμενο μουσικό πλανήτη,
ήδη θα είχα φύγει για να προσπαθήσω να κοιμηθώ.
Παρ' όλα αυτά,
δεν θα' θελα να ξεχάσω το χαμόγελο


Πηγή

Από τα Ημερολόγια της Αλεχάντρα Πισαρνίκ

(Μετάφρ.: Nathalie)

Παρίσι, 1960

1 Νοεμβρίου

Λείπει η ζωή μου, λείπω στη ζωή μου, έφυγα με τούτο το πρόσωπο που δεν βρίσκω, που δεν θυμάμαι. 

18 Δεκεμβρίου

Κρίσιμη νύχτα. Νύχτα μέσα στη νύχτα. Η νύχτα μου. Η αξία μου. Εγώ η ίδια. Η ασφυκτιώσα αγαπά την έλλειψη αέρα. Αναμνήσεις μιας ναυαγού. Όνειρα μιας ναυαγού. Τι μπορεί να ονειρευτεί μια ναυαγός αν όχι πως χαϊδεύει την άμμο της ακτής. 

21 Δεκεμβρίου

Χθες το βράδυ ήπια νερό μέχρι τις τρεις το πρωί. Ήμουν λίγο μεθυσμένη κι έκλαιγα. Μου ζητούσα νερό σαν να ήμουν η μητέρα μου. Μου έδινα να πιω με αηδία. 

23 Δεκεμβρίου

Το δάσος ήταν σκοτεινό. Γι' αυτό τα κρεμάμενα απ' τα κλαδιά φύλλα απειλούσαν με ένα χρώμα μαύρο, όχι πράσινο. "Όλα είναι ψέματα", σκέφτηκα, "μέχρι κι αυτό που μου έλεγαν για χρώμα των φύλλων." Φοβόμουν τόσο που δεν ήξερα αν προχωρούσα ή αν οπισθοχωρούσα.  

24 Δεκεμβρίου

Ξύπνησα βλέποντάς με σαν ένα σώμα χωρίς δέρμα, μια άφιξη. 

31 Δεκεμβρίου

Όταν εισήλθα στο δωμάτιο φοβήθηκα γιατί το φως ήταν ήδη αναμμένο και το χέρι μου συνέχιζε να επιμένει μέχρι που είπα: Είναι ήδη αναμμένο. Έβγαλα το παντελόνι μου κι ανέβηκα στην καρέκλα για να κοιτάξω πώς είμαι με το πουλόβερ και το σλιπ` είδα το νεανικό κορμί μου` έπειτα κατέβηκα και πλησίασα εκ νέου τον καθρέφτη: Φοβάμαι, είπα. Επιθεώρησα τα χαρακτηριστικά μου και βαρέθηκα. Πεινούσα και είχα όρεξη να σπάσω κάτι. Κατευθύνθηκα στο τραπέζι και θέλησα να γράψω ένα ποίημα αλλά φοβήθηκα να μεγεθύνω την αταξία των βιβλίων και των χαρτιών. Δάγκωσα τα χείλη μου και δεν ήξερα τι να κάνω με τα χέρια. Με τρόμαζε να με γνωρίζω περπατώντας γύρω απ' το ακατάστατο δωματιάκι, με το στόμα να κατασπαράσσεται και τη μνήμη πετρωμένη. 

Diarios, 2003

Πηγή

Είμαι ο ίδιος ξόρκι του εαυτού μου, του Ρομπέρτο Μπολάνιο

(Μετάφρ.: Nathalie)

Γυροφέρνουν τα φαντάσματα της Πλάσα Ρεάλ τις σκάλες του σπιτιού μου. Καλυμμένος ως τα φρύδια, ακίνητος στο κρεβάτι, ιδρωμένος, ενώ επαναλαμβάνω στο μυαλό μου λέξεις που δε λένε τίποτα, τα αισθάνομαι να περιστρέφονται, να ανάβουν και να σβήνουν τα φώτα, να ανεβαίνουν με μια αβάσταχτη νωθρότητα ως τη στέγη. Εγώ είμαι το φεγγάρι, προτείνει κάποιος. Αλλά προηγουμένως υπήρξα ο αρχηγός της συμμορίας και είχα τον Άραβα στο στόχαστρό μου και τράβηξα τη σκανδάλη τη λιγότερο ευνοϊκή στιγμή. Στενοί δρόμοι στο εσωτερικό του 5ου Διαμερίσματος, χωρίς πιθανότητες να διαφύγω ή να αλλάξω τη μοίρα που υπερίπτατο πάνω απ'τα λαδωμένα μαλλιά μου σαν μια μαγική τζελάμπα. Λέξεις που απομακρύνονται η μία από την άλλη. Παιχνίδια της πόλης επινοημένα από αμνημονεύτων χρόνων... "Φρανκφούρτη"... "Μια ξανθιά κοπέλα στο πιο μεγάλο παράθυρο του οικοτροφείου"... "Πλέον δεν μπορώ να κάνω τίποτα"... Είμαι ο ίδιος ξόρκι του εαυτού μου. Τα χέρια μου ψηλαφίζουν μια τοιχογραφία στην οποία κάποιος, είκοσι εκατοστά ψηλότερος από εμένα, παραμένει στη σκιά, με τα χέρια στις τσέπες της ζακέτας του, προετοιμάζεται για το θάνατο και τη διαφάνεια που θα ακολουθήσει. Η γλώσσα των άλλων είναι ακατανόητη για μένα. "Κουρασμένος μετά από πολλές μέρες χωρίς ύπνο"... "Μια ξανθιά κοπέλα κατέβηκε τις σκάλες"... "Με λένε Ρομπέρτο Μπολάνιο"... "Άνοιξα τα χέρια μου"...

Amberes, 2002

Πηγή

Αποχαιρετισμός, του Μανουέλ Ρίβας

 (μετάφρ.: Nathalie)

Μπορώ να είμαι περήφανος

Το σπίτι πέφτει

μα τα παιδιά μου δραπέτευσαν στο δάσος

με το κεφάλι γεμάτο πουλιά.

Un millón de vacas, Barcelona, Ediciones B, 1990


Πηγή

Ομιλία του Καράκας, του Ρομπέρτο Μπολάνιο

(Μετάφρ.: Nathalie)

Πάντα είχα πρόβλημα με τη Βενεζουέλα. Ένα πρόβλημα παιδικό, καρπός της άστατης εκπαίδευσής μου, ελάχιστο πρόβλημα, αλλά πρόβλημα παρ'όλα αυτά. Ο πυρήνας αυτού του προβλήματος είναι λεκτικής και γεωγραφικής φύσης. Επίσης είναι πιθανό να οφείλεται σε ένα είδος μη διεγνωσμένης δυσλεξίας. Δε θέλω να πω με αυτό πως η μητέρα μου δεν με πήγαινε ποτέ στο γιατρό, αντιθέτως, ως τα δέκα υπήρξα επιμελής επισκέπτης ιατρείων ως και νοσοκομείων, αλλά από εκεί και πέρα η μητέρα μου πίστεψε πως πια ήμουν επαρκώς δυνατός για να τα αντέξω όλα. Αλλά ας επιστρέψουμε στο πρόβλημα. Όταν ήμουν μικρός έπαιζα ποδόσφαιρο. Το νούμερό μου ήταν το 11, το νούμερο του Πέπε και του Ζαγκάλο στο Μουντιάλ της Σουηδίας και υπήρξα ενθουσιώδης παίκτης, αλλά αρκετά κακός, παρόλο που το καλό μου πόδι ήταν το αριστερό και υποτίθεται πως οι λεφτ δεν είναι παράταιροι σε έναν αγώνα. Στην περίπτωσή μου δεν ήταν βέβαιο, ήμουν παράταιρος σχεδόν πάντα, παρόλο που μια στις τόσες, μια φορά στους έξι μήνες για παράδειγμα, έκανα έναν καλό αγώνα και ανακτούσα τουλάχιστον ένα μέρος από το τεράστιο χαμένο κύρος. Τα βράδια, όπως είναι φυσικό, πριν αποκοιμηθώ, σκεφτόμουν και γυρόφερνα την αξιοθρήνητη κατάστασή μου ως ποδοσφαιριστή. Και τότε ήταν που είχα την πρώτη συνειδητή υπόνοια της δυσλεξίας μου. Εγώ κλωτσούσα με το αριστερό αλλά έγραφα με το δεξί. Αυτό ήταν γεγονός. Θα μου άρεσε να έγραφα με το αριστερό, αλλά το έκανα με το δεξί. Και εκεί ήταν το πρόβλημα. Για παράδειγμα, όταν ο προπονητής έλεγε: πέρασέ τη στον δεξιά σου, Μπολάνιο, εγώ δεν ήξερα σε ποια πλευρά έπρεπε να περάσω τη μπάλα. Και ακόμη κάποιες φορές, παίζοντας με την αριστερή πλευρά, μπρος στη βραχνιασμένη φωνή του προπονητή μου σταματούσα και έπρεπε να σκεφτώ: αριστερά-δεξιά. Δεξιά ήταν το γήπεδο του ποδοσφαίρου, αριστερά ήταν να την πετάξω έξω, προς τους λίγους θεατές, παιδιά όπως εγώ, ή προς τους άθλιους αλογολάτες που περιέβαλλαν τα γήπεδα ποδοσφαίρου του Κιλπέ ή του Καουκένες ή της επαρχίας του Μπίο- Μπίο. Με τον καιρό, σίγουρα, έμαθα να έχω μια αναφορά κάθε φορά που με ρωτούσαν ή με ενημέρωναν για μια οδό που βρισκόταν στα δεξιά ή στα αριστερά, και τούτη η αναφορά δεν ήταν το χέρι με το οποίο γράφω, αλλά το πόδι με το οποίο χτυπώ την μπάλα. Και με τη Βενεζουέλα είχα, λίγο πολύ στις ίδιες ημερομηνίες, σα να λέμε μέχρι χθες, ένα παρόμοιο πρόβλημα. Το πρόβλημα ήταν η πρωτεύουσά της. Για μένα το πιο λογικό ήταν η πρωτεύουσα της Βενεζουέλας να είναι η Μπογοτά. Και η πρωτεύουσα της Κολομβίας το Καράκας. Γιατί; Λοιπόν λόγω μιας λεκτικής λογικής ή μιας λογικής των γραμμάτων. Το ”βήτα” ή ”μπι”* του ονόματος Βενεζουέλα είναι παρόμοιο, για να μην πω της ίδιας οικογένειας, με το “μπι” της Μπογοτά. Και το “σε”** της Κολομβίας είναι πρώτο ξαδέρφι του “σε” του Καράκας. Αυτό φαίνεται επουσιώδες, και πιθανώς να είναι, αλλά για μένα κατέληξε σε πρόβλημα πρώτου μεγέθους, φτάνοντας κάποτε στο Μεξικό κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου για ποιητές της πόλης της Κολομβίας, να μιλήσω για το δυναμισμό των ποιητών του Καράκας και ο κόσμος, κόσμος τόσο αξιαγάπητος και μορφωμένος όπως εσείς, έμεινε σιωπηλός περιμένοντας πως έπειτα από την παρέκκλιση για τους Καρακένιους ποιητές θα περνούσα στο να μιλήσω για του Μπογοτάνους ποιητές, αλλά αυτό που έκανα ήταν να συνεχίσω να μιλάω για τους Καρακένιους ποιητές, για την αισθητική τους της καταστροφής, και τους συνέκρινα ακόμη με τους Ιταλούς φουτουριστές, γεφυρώνοντας το χάσμα, προφανώς, και με τους πρώτους λετριστές, την ομάδα του Ιζιντόρ Ιζού και του Μωρίς Λεμέτρ, την ομάδα από την οποία θα έβγαινε ο σπόρος του σιτουασιονισμού του Γκυ Ντεμπόρ και σε τούτο το σημείο ο κόσμος άρχισε να προβαίνει σε υποθέσεις, εγώ πιστεύω πως σκεφτόντουσαν πως οι Μπογοτάνοι είχαν μεταφερθεί μαζικά στο Καράκας, ή πως οι Καρακιανοί είχαν παίξει έναν καθοριστικό ρόλο σε αυτήν την ομάδα των νέων Μπογοτάνων ποιητών, κι όταν έδωσα τέλος στο συνέδριο, με ένα απότομο φινάλε, ακριβώς όπως μου άρεσε τότε να τελειώνω οποιοδήποτε συνέδριο, ο κόσμος σηκώθηκε, χειροκρότησε ντροπαλά κι έφυγε τρέχοντας να συμβουλευτεί την αφίσα της εισόδου και όταν εγώ έφυγα, συνοδευόμενος από τον Μεξικανό ποιητή Μάριο Σαντιάγο, που πάντα ερχόταν μαζί μου και που σίγουρα είχε αντιληφθεί το σφάλμα μου παρόλο που δεν μου το είπε διότι για τον Μάριο τα σφάλματα και τα τυπογραφικά λάθη και οι παρεξηγήσεις ήταν όπως τα σύννεφα του Μπωντλαίρ που περνούν από τον ουρανό, σα να λέμε πως πρέπει να κοιτάζεις αλλά όχι να διορθώνεις, βγαίνοντας, έλεγα συναντηθήκαμε με ένα γέρο Βενεζολάνο ποιητή, και όταν λέω γέρος θυμάμαι εκείνη τη στιγμή και ο Βενεζολάνος ποιητής πιθανώς ήταν πιο νέος από όσο είμαι εγώ τώρα, που μας είπε με δάκρυα στα μάτια πως έπρεπε να είχα κάνει λάθος, πως αυτός ποτέ δεν είχε ακούσει ούτε μία λέξη σχετικά με τούτους τους μυστηριώδεις ποιητές του Καράκας.

Σε αυτό το σημείο της ομιλίας διαισθάνομαι πως ο δον Ρόμουλο Γκαγιέγος πρέπει να στριφογυρίζει στον τάφο του. Αλλά σε ποιον έχουν δώσει το βραβείο μου, θα σκέφτεται. Συγχωρέστε με, δον Ρόμουλο. Αλλά είναι που ακόμη και η δόνια Μπάρμπαρα, με μπι, ονειρεύεται τη Βενεζουέλα και τη Μπογοτά και επίσης ο Μπολίβαρ ονειρεύεται τη Βενεζουέλα και τη δόνια Μπάρμπαρα` Μπολίβαρ και Μπάρμπαρα, τι ωραίο ζευγάρι θα είχαν κάνει, παρόλο που τα άλλα δύο μεγάλα μυθιστορήματα του δον Ρόμουλο, Cantaclaro και Canaima, θα μπορούσαν άνετα να είναι κολομβιανά, αυτό που με κάνει να σκέφτομαι πως ίσως και να είναι, και πίσω από τη δυσλεξία μου ίσως να κρύβεται μια μέθοδος, μια σημειωτική μέθοδος μπάσταρδη ή γραφολογική ή μετασυντακτική ή φωνηματική ή απλά μια μέθοδος ποιητική και πως η αλήθεια της αλήθειας είναι πως το Καράκας είναι η πρωτεύουσα της Κολομβίας ακριβώς όπως και η Μπογοτά είναι η πρωτεύουσα της Βενεζουέλας, με τον ίδιο τρόπο που ο Μπολίβαρ, που είναι Βενεζολάνος, πεθαίνει στην Κολομβία, που επίσης είναι Βενεζουέλα και Μεξικό και Χιλή. Δεν ξέρω αν καταλαβαίνετε που θέλω να φτάσω. Το Pobre negro, για παράδειγμα, του δον Ρόμουλο, είναι ένα μυθιστόρημα κατεξοχήν περουβιανό, το Πράσινο σπίτι, του Βάργας Γιόσα, είναι ένα μυθιστόρημα κολομβιανό- βενεζολάνικο. Το Terra nostra, του Φουέντες, είναι ένα μυθιστόρημα αργεντίνικο και προειδοποιώ πως θα είναι καλύτερα να μη με ρωτήσετε σε τι βασίζω αυτή τη δήλωση γιατί η απάντηση θα ήταν προφανής και βαρετή.

H παταφυσική ακαδημία διδάσκει, επιπλέον με μυστήριο τρόπο, την επιστήμη των φανταστικών λύσεων που είναι, όπως γνωρίζετε, εκείνη που ερευνά τους νόμους που ρυθμίζουν τις εξαιρέσεις. Κι αυτό το ξεπέταγμα γραμμάτων, με κάποιο τρόπο, είναι μια φανταστική λύση που απαιτεί μια φανταστική λύση. Αλλά ας επιστρέψουμε στο δον Ρόμουλο πριν ασχοληθούμε με τον Ζαρρύ και ας σημειώσουμε, επί τη ευκαιρία, κάποια παράξενα σημάδια. Μόλις κέρδισα το εντέκατο βραβείο Ρόμουλο Γκαγιέγος. Το 11. Εγώ έπαιζα με το 11 στη φανέλα. Αυτό, σε εσάς, σας μοιάζει μια σύμπτωση, αλλά εμένα με αφήνει να τρέμω. Ο 11 που δεν ήξερε να ξεχωρίσει το δεξιά από το αριστερά και γι' αυτό μπέρδευε το Καράκας με τη Μπογοτά, μόλις κέρδισε (και εκμεταλλεύομαι αυτήν την παρένθεση για να ευχαριστήσω άλλη μια φορά την επιτροπή για τη διάκριση αυτή, ιδίως την Άνχελες Μαστρέτα) το εντέκατο βραβείο Ρόμουλο Γκαγιέγος. Τι θα σκεφτόταν ο δον Ρόμουλο επ' αυτού; Τις προάλλες, μιλώντας στο τηλέφωνο, ο Πέρε Τζιμφερέρ, που είναι ένας μεγάλος ποιητής και που επιπλέον τα ξέρει όλα και τα έχει διαβάσει όλα, μου είπε πως υπάρχουν δυο αναμνηστικές πλάκες στη Βαρκελώνη, στα μεμονωμένα σπίτια όπου έζησε ο δον Ρόμουλο. Σύμφωνα με τον Τζιμφερέρ, παρόλο που για το συγκεκριμένο δεν έβαζε τα χέρια στη φωτιά, σε ένα από αυτά τα σπίτια ξεκίνησε ο μεγάλος Βενεζολάνος συγγραφέας να γράφει το Canaima. Η αλήθεια είναι πως το 99.9% των πραγμάτων που λέει ο Τζιμφερέρ τα πιστεύω με τα μάτια κλειστά και άρα, ενώ ο Τζιμφερέρ μιλούσε (ένα από τα σπίτια όπου υπήρχε η μια πλάκα δεν ήταν οικία αλλά τράπεζα, το οποίο έθεσε μια σειρά αμφιβολιών, για παράδειγμα αν ο δον Ρόμουλο στην παραμονή του στη Βαρκελώνη και λέω παραμονή και όχι εξορία διότι ένας Λατινοαμερικάνος ποτέ δεν είναι εξόριστος στην Ισπανία, είχε δουλέψει σε τράπεζα ή αν η τράπεζα ήρθε μετά να εγκατασταθεί εκεί όπου έζησε ο μυθιστοριογράφος), όπως έλεγα, ενώ ο Καταλανός ποιητής μιλούσε, εγώ άρχισα να σκέφτομαι τις μακρινές μου αλλά όχι γι’αυτό λιγότερο κουραστικές, πάνω απ’όλα στη μνήμη, βόλτες απ’ το Ενσάντσε, και με είδα ξανά εκεί, να τριγυρνάω το 1977, το 1978, ίσως το 1982, και ξαφνικά πίστεψα ότι είδα μια οδό το σούρουπο, κοντά στο Μουντανέρ και είδα ένα νούμερο, είδα το νούμερο 11 και μετά περπάτησα λίγο ακόμα, κάποια βήματα ακόμη, κι εκεί βρισκόταν η πλάκα. Αυτό είναι που είδα με το μυαλό μου. Αλλά επίσης είναι πιθανό πως τα χρόνια που έζησα στη Βαρκελώνη να περνούσα από τούτο το δρόμο, και να έβλεπα την πλάκα, μια πλάκα που πιθανώς φέρει Εδώ έζησε ο Ρόμουλο Γκαγιέγος, μυθιστοριογράφος και πολιτικός, γεννημένος στο Καράκας το 1884 και απεβιώσας στο Καράκας το 1969 κι έπειτα, με πιο μικρά γράμματα, άλλα πράγματα, τα βιβλία, τα οικόσημα, και λοιπά, και είναι πιθανό εγώ να σκεφτόμουν, χωρίς να με σταματώ: κι άλλος διάσημος Κολομβιανός συγγραφέας, κι αυτό είναι πιθανό να το σκεφτόμουν μόνο χωρίς να σταματώ, επιμένω, λοιπόν η αλήθεια είναι πως τότε είχα ήδη διαβάσει το δον Ρόμουλο σαν υποχρεωτικό ανάγνωσμα δεν ξέρω σε ένα λύκειο χιλιανό ή σε ένα αντίστοιχο μεξικάνικο και μου άρεσε η Doña Bárbara [Δόνια Μπάρμπαρα], παρόλο που σύμφωνα με τον Τζιμφερέρ το Canaima είναι καλύτερο, και σίγουρα ήξερα πως ο δον Ρόμουλο ήταν Βενεζολάνος και όχι Κολομβιανός. Αυτό πραγματικά σημαίνει λίγα, το να είσαι Κολομβιανός ή Βενεζολάνος, και σε αυτό το σημείο επιστρέφουμε ωσάν εξωστρακισμένοι από μια γραμμή στο μπι του Μπολίβαρ, που δεν ήταν δυσλεκτικός και τον οποίο δεν θα τον είχε ξενίσει μια ενωμένη Λατινική Αμερική, μια προτίμηση που μοιράζομαι με τον Απελευθερωτή***, λοιπόν εμένα το ίδιο μου κάνει είτε πουν πως είμαι Χιλιανός, παρόλο που κάποιοι Χιλιανοί συνάδελφοι προτιμούν να με βλέπουν σαν Μεξικανό, ή να πουν πως είμαι Μεξικανός, παρόλο που κάποιοι Μεξικανοί συνάδελφοι προτιμούν να με θεωρούν Ισπανό, ή ήδη αναμφίβολα, εξαφανισμένο σε μάχη, και ακόμη το ίδιο μου κάνει το να με θεωρούν Ισπανό, παρόλο που κάποιοι Ισπανοί συνάδελφοι θα’ βαζαν μια φωνή ως τον ουρανό και από εδώ και πέρα θα λένε πως είμαι Βενεζολάνος, γεννημένος στο Καράκας ή τη Μπογοτά, πράγμα που επίσης δεν με ξενίζει, μάλλον το εντελώς αντίθετο. Το βέβαιο είναι πως είμαι Χιλιανός και επιπλέον είμαι πολλά άλλα πράγματα. Και φτάνοντας σε αυτό το σημείο πρέπει να εγκαταλείψω το Ζαρρύ και τον Μπολίβαρ και να προσπαθήσω να θυμηθώ εκείνον τον συγγραφέα που είπε πως η πατρίδα ενός συγγραφέα είναι η γλώσσα του. Δε θυμάμαι το όνομά του. Ίσως να ήταν ένας συγγραφέας που έγραφε στα ισπανικά. Ίσως να ήταν ένας συγγραφέας που έγραφε στα αγγλικά ή τα γαλλικά. Η πατρίδα ενός συγγραφέα, επίπε, είναι η γλώσσα του. Ακούγεται μάλλον δημαγωγικό, αλλά συμφωνώ πλήρως μαζί του, και ξέρω πως ενίοτε δεν μας απομένει άλλη θεραπεία από το να χορεύουμε ένα μπολερό στο φως κάποιων φαναριών ή κάποιου κόκκινου φεγγαριού. Παρόλο που επίσης είναι αλήθεια πως η πατρίδα ενός συγγραφέα δεν είναι η γλώσσα του ή δεν είναι μόνο η γλώσσα του αλλά οι άνθρωποι που αγαπά. Και ενίοτε η πατρίδα ενός συγγραφέα δεν είναι οι άνθρωποι που αγαπά αλλά η μνήμη του. Και άλλες φορές η μόνη πατρίδα ενός συγγραφέα είναι η πίστη του και η αξία του. Στην πραγματικότητα πολλές μπορούν να είναι οι πατρίδες ενός συγγραφέα, ενίοτε η ταυτότητα αυτής της πατρίδας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εκείνο που τούτη τη στιγμή γράφει. Πολλές μπορούν να είναι οι πατρίδες, μου συμβαίνει τώρα, αλλά μόνο ένα το διαβατήριο και τούτο το διαβατήριο προφανώς είναι αυτό της ποιότητας της γραφής. Που δε σημαίνει το να γράφεις καλά, γιατί αυτό μπορεί να το κάνει ο οποιοσδήποτε, αλλά να γράφεις θαυμάσια καλά, κι ούτε καν αυτό, λοιπόν να γράφεις θαυμάσια καλά επίσης μπορεί να το κάνει ο καθένας. Άρα τι είναι μία γραφή ποιότητας; Λοιπόν αυτό που πάντα ήταν: να ξέρεις να βάζεις το κεφάλι στο σκοτάδι, να ξέρεις να πηδάς στο κενό, να ξέρεις πως βασικά η λογοτεχνία είναι βασικά ένα επικίνδυνο επάγγελμα. Να τρέχεις στο χείλος του γκρεμού: από τη μία πλευρά η άβυσσος χωρίς βάθος κι από την άλλη πλευρά τα πρόσωπα που κανείς αγαπά, και τα βιβλία, και οι φίλοι, και το φαγητό. Και να δέχεσαι αυτό το γεγονός παρόλο που κάποιες φορές μας βαραίνει περισσότερο από την πλάκα που καλύπτει τα απομεινάρια όλων των νεκρών συγγραφέων. Η λογοτεχνία, όπως θα έλεγε ένα ανδαλουσιανό φολκλόρ, είναι ένας κίνδυνος.

Και τώρα που έχω επιστρέψει, επιτέλους, στο νούμερο 11, που είναι το νούμερο αυτών που τρέχουν από την πλευρά της, κι έχω αναφέρει τον κίνδυνο, θυμάμαι εκείνη τη σελίδα από τον Κιχώτη όπου συζητά σχετικά με τα προτερήματα και της πολιτοφυλακής και της ποίησης, και υποθέτω πως κατά βάθος αυτό που συζητιέται έχει να κάνει με το βαθμό του κινδύνου, που επίσης έχει να κάνει με το να μιλάς για την αρετή που εμπεριέχει η φύση αμφότερων των τεχνών. Κι ο Θερβάντες, που υπήρξε στρατιώτης, βάζει την πολιτοφυλακή να κερδίζει, βάζει να κερδίζει ο στρατιώτης μπρος στο αξιότιμο επάγγελμα του ποιητή, κι αν διαβάσουμε καλά αυτές τις σελίδες (κάτι που τώρα, ενώ γράφω αυτό το λόγο, δεν το κάνω, παρόλο που από το τραπέζι όπου γράφω βλέπω τις εκδόσεις μου του Κιχώτη) αντιλαμβανόμαστε σε αυτές ένα δυνατό άρωμα μελαγχολίας, γιατί ο Θερβάντες βάζει να κερδίσει την ίδια του τη νεαρή ηλικία, το φάντασμα της χαμένης νιότης του, μπροστά στη δική του πραγματικότητα της άσκησης της πρόζας ή της ποίησης, ως τότε τόσο αντιφατικό. Κι αυτό μου'ρχεται στο κεφάλι γιατί σε μεγάλο βαθμό όλα όσα έχω γράψει είναι ένα γράμμα αγάπης ή αποχαιρετισμού στη δικιά μου γενιά, αυτούς που γεννηθήκαμε τη δεκαετία του πενήντα και αυτούς που επιλέξαμε κάποια δεδομένη στιγμή την πολιτοφυλακή, σε αυτήν την περίπτωση θα ήταν πιο σωστό να πούμε τη στράτευση, και παραδόσαμε το λίγο που είχαμε, το πολύ που είχαμε, που ήταν η νιότη μας, σε ένα σκοπό που πιστέψαμε ως την πιο γενναιόδωρη των αιτιών του κόσμου και που ως ένα ορισμένο βαθμό ήταν, αλλά που στην πραγματικότητα δεν ήταν. Είναι αυτονόητο ότι παλέψαμε με νύχια και με δόντια, αλλά είχαμε διεφθαρμένα αφεντικά, δειλούς ηγέτες, ένα μηχανισμό προπαγάνδας που ήταν χειρότερος από ένα λεπροκομείο, αγωνιστήκαμε για κόμματα που αν είχαν κερδίσει θα μας είχαν στείλει απευθείας σε κάποιο στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας, αγωνιστήκαμε και βάλαμε όλη μας τη γενναιοδωρία σε ένα ιδανικό που εδώ και πενήντα χρόνια ήταν νεκρό, και κάποιοι το γνωρίζαμε, και πώς να μην το γνωρίζαμε αν είχαμε διαβάσει Τρότσκι ή ήμασταν τροτσκιστές, αλλά και πάλι το κάναμε, γιατί ήμασταν ηλίθιοι και γενναιόδωροι, όπως είναι οι νέοι, που όλα τα δίνουν και δε ζητούν τίποτα σε αντάλλαγμα, και τώρα από εκείνους τους νέους δεν έχει μείνει πια τίποτα, όσοι δεν πέθαναν στη Βολιβία πέθαναν στην Αργεντινή ή στο Περού, κι αυτοί που επέζησαν πήγαν να πεθάνουν στη Χιλή ή στο Μεξικό, και αυτούς που δεν τους σκότωσαν εκεί τους σκότωσαν μετά στη Νικαράγουα, τη Κολομβία ή το Ελ Σαλβαδόρ. Όλη η Λατινική Αμερική είναι σπαρμένη με τα κόκκαλα αυτών των λησμονημένων νέων. Και είναι αυτό το ελατήριο που κινεί το Θερβάντες να επιλέξει το στρατό σε απιστία προς την ποίηση. Οι σύντροφοί του ήταν επίσης νεκροί. Ή γέροι και εγκατελειμμένοι, στη μιζέρια και την αδιαφορία. Επιλέγω ήταν επιλέγω τη νιότη κι επιλέγω τους ηττημένους κι επιλέγω αυτούς που πια τίποτα δεν είχαν. Κι αυτό κάνει ο Θερβάντες, επιλέγει τη νιότη. Και μέχρι και σε αυτή τη μελαγχολική αδυναμία, σε αυτό το άνοιγμα της ψυχής, ο Θερβάντες είναι ο πιο διαυγής, λοιπόν αυτός ξέρει πως οι συγγραφείς δεν χρειάζονται κανέναν να τους εκθειάσει το επάγγελμα. Μας το εκθειάζουμε εμείς οι ίδιοι. Συχνά ο δικός μας τρόπος να το εκθειάσουμε είναι να καταριόμαστε την κακιά ώρα την οποία αποφασίσαμε να γίνουμε συγγραφείς, αλλά κατά γενικό κανόνα μάλλον χειροκροτούμε και χορεύουμε όταν είμαστε μόνοι, λοιπόν αυτό είναι ένα επάγγελμα μοναχικό, κι απαγγέλουμε για εμάς τους ίδιους τις σελίδες μας και τούτος είναι ο τρόπος να εκθειαστούμε και δε χρειαζόμαστε κανέναν να μας πει τι πρέπει να κάνουμε και πολύ λιγότερο που μετά από μια δημοσκόπηση, το δικό μας επάγγελμα έχει επιλεγεί το επάγγελμα το πιο αξιότιμο από όλα τα επαγγέλματα. Ο Θερβάντες, που δεν ήταν δυσλεκτικός αλλά που η άσκηση της πολιτοφυλακής τον άφησε μονόχειρα, γνώριζε άψογα αυτό που ειπωνόταν. Η λογοτεχνία είναι ένα επάγγελμα επικίνδυνο. Αυτό που μας πάει απευθείας στον Αλφρέ Ζαρρύ, που είχε ένα πιστόλι και του άρεσε να πυροβολεί, και στο νούμερο 11, τον αριστερό εξτρέμ που κοιτά πλάγια, ενώ περνά σαν μια μπάλα, η πλάκα και το σπίτι όπου έζησε ο δον Ρόμουλο, που σε αυτό σε αυτό το στάδιο της ομιλίας ελπίζω να μην είναι τόσο έξαλλος μαζί μου, ούτε να εμφανιστεί στα όνειρα του Ντομίνγκο Μιλιάνι για να τον ρωτήσει γιατί μου έδωσαν το βραβείο που φέρει το όνομά του, ένα βραβείο σημαντικότατο για εμένα, είμαι ο πρώτος Χιλιανός που το αποκτά, ένα βραβείο που διπλασιάζει την πρόκληση, λες και ήταν αυτό δυνατό, λες και η πρόκληση από την ίδια της τη φύση, για χάρη της ίδιας της της χάρης, δεν ήταν προηγουμένως ήδη διπλασιασμένη ή τριπλασιασμένη. Ένα βραβείο, σύμφωνα με τον προηγούμενο, θα ήταν μια πράξη περιττή και τώρα που το σκέφτομαι, λοιπόν είναι αλήθεια, έχει κάτι από περιττή πράξη. Είναι μια περιττή πράξη που δε μιλά για το μυθιστόρημά μου ούτε για τα προτερήματά του αλλά για τη γενναιοδωρία μια επιτροπής. (Σε παρένθεση: μέχρι χθες δεν γνώριζα κανέναν.) Αυτό να μείνει ξεκάθαρο, λοιπόν σαν τους βετεράνους της Ναυπάκτου του Θερβάντες και σαν τους βετεράνους των πολέμων των λουλουδιών της Λατινικής Αμερικής****, ο μόνος μου πλούτος είναι η τιμή μου. Το πιστεύω και δεν το πιστεύω. Εγώ να μιλώ για τιμή. Μπορεί και να μην εμφανιστεί το πνεύμα του Δον Ρόμουλο στα όνειρα του Ντομίνγκο Μιλιάνι, αλλά σε εμένα. Αυτές οι λέξεις είναι γραμμένες ήδη από το Καράκας (Βενεζουέλα) και ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: ο δον Ρόμουλο δεν μπορεί να εμφανιστεί στα όνειρά μου για τον απλό λόγο του ότι δεν μπορώ να κοιμηθώ. Έξω τραγουδούν τα τριζόνια. Υπολογίζω, με πρόχειρες εκτιμήσεις, πως θα είναι γύρω στα δέκα χιλιάδες ή είκοσι χιλιάδες. Στο τραγούδι ενός από αυτά τα τριζόνια ίσως να βρίσκεται η φωνή του δον Ρόμουλο, μπερδεμένη, μακαρίως μπερδεμένη, στη βενεζολάνικη νύχτα, στη νύχτα όλων εμάς, αυτών που κοιμούνται και αυτών που δεν μπορούμε να κοιμηθούμε. Αισθάνομαι σαν τον Πινόκιο.

*Στα ισπανικά το "β" και το "μπ" χρησιμοποιούνται σαν να πρόκειται για το ίδιο γράμμα.
** Στα ισπανικά το γράμμα "c" διαβάζεται και σαν "σ" και σαν "κ".
*** Απελευθερωτής (Libertador): προσωνύμιο του Σιμόν Μπολίβαρ
**** Ο πόλεμος των λουλουδιών έλαβε χώρα μεταξύ των Αζτέκων και των εχθρών τους στα μέσα του 15ου αιώνα και πριν την άφιξη των Ισπανών.


Πηγή